Intercyza przed ślubem – co reguluje, czego nie obejmuje i kiedy traci moc?

​Intercyza to umowa majątkowa małżeńska zawierana w formie aktu notarialnego, która zmienia ustawowy ustrój wspólności majątkowej na rozdzielność, rozdzielność z wyrównaniem dorobków lub inny wariant przewidziany w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie reguluje ona jednak alimentów, władzy rodzicielskiej ani dziedziczenia ustawowego. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie obejmuje taka umowa, jakich obszarów życia małżonków nie dotyczy i w jakich sytuacjach automatycznie przestaje obowiązywać.

Czym jest intercyza i jaką musi mieć formę?

Intercyza to umowa majątkowa małżeńska zawierana przez narzeczonych przed ślubem albo przez małżonków w trakcie trwania małżeństwa. Pod rygorem nieważności musi mieć formę aktu notarialnego, co oznacza, że nie da się jej skutecznie sporządzić w zwykłej umowie pisemnej ani ustnie.

Notariusz odczytuje treść umowy, wyjaśnia skutki wybranego ustroju majątkowego i dopiero po podpisaniu przez obie strony intercyza zaczyna obowiązywać. Jeśli para bierze ślub, umowa wchodzi w życie z chwilą zawarcia małżeństwa, a nie z dniem podpisania aktu u notariusza.

Zakres tego typu spraw często pokrywa się z innymi kwestiami rodzinnymi, dlatego warto skonsultować intercyzę z prawnikiem zajmującym się prawem rodzinnym na co dzień. Jeśli szukasz pomocy prawnika specjalizującego się w prawie rodzinnym w Krakowie i okolicy, sprawdź Kancelarię Adwokacką Karoliny Karasińskiej-Piergies, która przy okazji sporządzania umowy majątkowej weryfikuje również, czy planowany podział majątku nie skomplikuje w przyszłości spraw spadkowych lub rozliczeń przy ewentualnym rozwodzie.

Co reguluje intercyza?

Intercyza reguluje wyłącznie ustrój majątkowy między małżonkami, czyli sposób, w jaki majątek nabywany w trakcie małżeństwa staje się wspólny albo pozostaje osobisty każdego z małżonków. Zamiast ustawowej wspólności majątkowej małżonkowie mogą wybrać jeden z kilku wariantów przewidzianych w art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Do najczęściej wybieranych rozwiązań należą:

- rozdzielność majątkowa – każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem i odpowiada wyłącznie za własne zobowiązania

- rozdzielność z wyrównaniem dorobków – majątki pozostają odrębne, ale przy ustaniu ustroju małżonek, który dorobił się mniej, może żądać wyrównania różnicy

- rozszerzenie wspólności majątkowej – do majątku wspólnego trafiają też składniki, które ustawowo byłyby majątkiem osobistym, na przykład część spadku

- ograniczenie wspólności ustawowej – wyłączenie z majątku wspólnego wybranych kategorii przedmiotów, np. dochodów z działalności gospodarczej jednego z małżonków

Poniższa tabela pokazuje różnice między najpopularniejszymi ustrojami majątkowymi.

Wybór konkretnego wariantu zależy od sytuacji majątkowej narzeczonych, np. od tego, czy jedno z nich prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą obarczoną ryzykiem finansowym.

Czego intercyza nie obejmuje?

Intercyza nie reguluje żadnych kwestii niezwiązanych bezpośrednio z majątkiem małżonków, dlatego nie zastąpi innych umów ani orzeczeń sądowych dotyczących rodziny. Do najważniejszych obszarów wyłączonych spod jej działania należą:

- obowiązek alimentacyjny – zarówno wobec dzieci, jak i między małżonkami po rozwodzie, ustala go wyłącznie sąd lub odrębna ugoda

- władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem – te kwestie reguluje sąd rodzinny niezależnie od ustroju majątkowego małżonków

- dziedziczenie ustawowe – małżonek pozostaje spadkobiercą ustawowym drugiego małżonka niezależnie od tego, czy obowiązuje między nimi rozdzielność majątkowa; wyłączenie dziedziczenia wymaga osobnej umowy lub testamentu

- obowiązki niemajątkowe małżonków – wzajemna pomoc, wierność i współdziałanie dla dobra rodziny wynikają wprost z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i nie podlegają umownej modyfikacji

- nazwisko noszone po ślubie – kwestię tę reguluje odrębne oświadczenie składane przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego

Ten brak wpływu na dziedziczenie bywa największym zaskoczeniem dla klientów. Rozdzielność majątkowa chroni przed odpowiedzialnością za długi współmałżonka za jego życia, ale po jego śmierci drugi małżonek nadal dziedziczy zgodnie z kolejnością ustawową, chyba że zostaną sporządzone odrębne rozrządzenia testamentowe.

Kiedy intercyza traci moc?

Intercyza przestaje obowiązywać automatycznie w kilku sytuacjach przewidzianych przez prawo, a w innych wymaga świadomego działania małżonków. Do zdarzeń, które kończą jej obowiązywanie, należą:

- rozwód lub separacja – ustrój majątkowy ustaje razem z ustaniem małżeństwa

- unieważnienie małżeństwa – traktowane jest analogicznie do jego ustania

- śmierć jednego z małżonków – umowa majątkowa wygasa, a dalsze rozliczenia prowadzi się na zasadach dziedziczenia

- zawarcie nowej umowy majątkowej – małżonkowie mogą w każdej chwili zmienić lub rozwiązać dotychczasową intercyzę, ale również w formie aktu notarialnego

- orzeczenie sądu o rozdzielności przymusowej – na wniosek jednego z małżonków sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z ważnych powodów, np. trwonienia majątku przez współmałżonka, co zastępuje dotychczasowy ustrój

Rozwiązanie intercyzy w trakcie małżeństwa bez ustanowienia nowego ustroju powoduje powrót do wspólności ustawowej, chyba że małżonkowie w nowej umowie zastrzegą inaczej.

Jak przebiega proces podpisania intercyzy?

1. Konsultacja z prawnikiem lub notariuszem i ustalenie, który wariant ustroju majątkowego odpowiada sytuacji obojga narzeczonych lub małżonków.

2. Zebranie dokumentów potwierdzających stan majątkowy, jeśli intercyza ma obejmować konkretne składniki majątku.

3. Umówienie terminu u notariusza i wspólna obecność obojga zainteresowanych w kancelarii notarialnej.

4. Odczytanie i podpisanie aktu notarialnego, po którym każdy z małżonków otrzymuje wypis dokumentu.

5. Poinformowanie banku lub kontrahentów o zmianie ustroju majątkowego, jeśli ma to znaczenie dla prowadzonej działalności gospodarczej.

FAQ

Czy intercyzę można podpisać dopiero w trakcie małżeństwa?

Tak, intercyzę można zawrzeć zarówno przed ślubem, jak i w dowolnym momencie trwania małżeństwa. Jedyna różnica dotyczy chwili, od której zaczyna obowiązywać – przed ślubem wchodzi w życie z dniem zawarcia małżeństwa, a w trakcie małżeństwa od razu po podpisaniu aktu notarialnego.

Czy rozdzielność majątkowa chroni przed komornikiem współmałżonka?

Rozdzielność majątkowa chroni majątek osobisty przed odpowiedzialnością za długi zaciągnięte samodzielnie przez współmałżonka po jej ustanowieniu. Nie działa jednak wstecz i nie chroni przed egzekucją zobowiązań powstałych przed podpisaniem intercyzy.

Czy intercyza obejmuje alimenty na dziecko?

Nie, obowiązek alimentacyjny wobec dzieci ustala sąd rodzinny lub odrębna ugoda, niezależnie od ustroju majątkowego rodziców. Intercyza reguluje wyłącznie relacje majątkowe między małżonkami, a nie ich zobowiązania wobec dzieci.

Czy po rozwodzie trzeba dodatkowo unieważniać intercyzę?

Nie, ustrój majątkowy wynikający z intercyzy wygasa automatycznie z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Nie trzeba w tym celu podpisywać żadnej dodatkowej umowy u notariusza.

Czy intercyza wyłącza dziedziczenie po współmałżonku?

Nie, sama intercyza nie wyłącza dziedziczenia ustawowego między małżonkami. Aby wyłączyć małżonka z kręgu spadkobierców, potrzebna jest odrębna umowa o zrzeczenie się dziedziczenia albo testament z odpowiednimi zapisami.

Czy można zmienić rodzaj ustroju majątkowego bez rozwodu?

Tak, małżonkowie mogą w dowolnym momencie zmienić dotychczasową intercyzę na inny wariant ustroju majątkowego. Zmiana wymaga zgody obu stron i musi zostać sporządzona w formie aktu notarialnego.